منجی در ادیان و مذاهب گوناگون

مهدی موعود در ادیان و مذاهب گوناگون

اعـتـقـاد به موعود، در همه ادیان مطرح بوده و عقیده مشترک همه آنهاست. در آیین #بودایی موعود را (بودای پنجم) و در آیین #هندو، او را (آواتارا دهم) گویند.
در آیین #زرتشت نیز از آمدن منجی و موعود خبر داده شده و او را (سوشیانت) یا (سوشیانس) می نامند. کـتـب دیـنی #یهود نیز ظهور رهبری بزرگ به نام (ماشیح) یا (مسیح) در آخرالزمان را نـوید داده اند. آیین #مسیحیت نیز آمدن دوباره حضرت عیسی به دنیا و برپایی حکومت جهانی به دست او را خبر داده است.

اعتقاد به موعود در آیین هندو
در آیین هندو از موعود به نام (آواتارای دهم) یـاد مـی شـود. در کتاب (پورانا Purana)، شرح مفصّلی درباره دوران آخـر عـصـر کالی (Kali)، یعنی آخرین دوره پیش از ظهور دهمین آواتارای ویشنو، آمده است.
در کتاب (باسک) کتاب مقدس هندیان آمده است:
دور دنـیـا تـمـام شـود به پادشاه عادلی در آخرالزمان که پیشوای فرشتگان، پریان و آدمیان باشد و حق و راستی با او باشد و آنچه در دریا و زمین و کوه ها پنهان باشد، همه را به دست آورد و از آسمانها و زمین آنچه باشد خبر دهد و از او بزرگ تر کسی به دنیا نیاید.

منجی در ادیان
آیین‌ها و ادیان هندی نیز همانند سایر ادیان، درباره‌ ظهور مصلح موعود، مطالب متنوع و متعددی دارند که در کلیات، با وعده‌ها و بشارت‌های سایر ادیان مطابقت دارد، البته نباید انتظار داشت که همه‌ این آیین‌ها، در جزئیات مسأله نیز با هم توافق داشته باشند؛ چون منظور، آگاهی از بشارت ظهور مصلح آخرالزمان در این آیین‌هاست که به چند مورد اشاره می‌شود:
۱٫ در کتاب «وشن جوک» آمده است: «سرانجام دنیا به کسی برمی‌گردد که خدا را دوست دارد و از بندگان خاص او باشد و نام او «فرخنده» و «خجسته» باشد».[۲]
۲٫ در کتاب «دید» در مورد مصلح آخرالزمان آمده است: «پس از خرابی دنیا، در آخر زمان پادشاهی پیدا شود که نامش منصور است و پیشوای خلایق؛ تمام عالم را می‌گیرد و به دین خود آورد و همه کس را، از مؤمن و کافر، بشناسد و هر چه از خدا خواهد برآید».[۳]
۳٫ در کتاب «دداتک» نوشته شده است: «دست حق درآید و جانشین آخر «ممتاطا» ظهور کند و مشرق و مغرب عالم را بگیرد؛ همه‌جا را و خلایق را هدایت کند».[۴]
۴٫ در کتاب زبدة‌المعارف و ذخیرة ‌الالباب «پاتیکل» ـ که از بزرگان هندوست ـ نقل شده است: «چون مدت روز تمام شد، دنیای کهنه، نو شود و زنده گردد و صاحب ملک تازه پیدا شود، از فرزندان دو پیشوای بزرگ جهان، یکی ناموس آخرالزمان و دیگری صدیق اکبر؛ یعنی وصی بزرگ‌تر که «پشن» نام دارد و نام صاحب آن ملک تازه «راهنما» باشد به حق پادشاه شود و خلیفه «رام»[۵] باشد و حکم براند و او را معجزه بسیار باشد. هرکه پناه به او برد و دین پدران او اختیار کند، در نزد رام، سرخ روی باشد».[۶]
۵٫ در کتاب «باسک» نیز چنین آمده است: «دو دنیا تمام شود به پادشاه عادلی در آخرالزمان که پیشوای فرشتگان و پریان و آدمیان باشد و راستی حق با او باشد و آنچه در دریا و زمین و کوه‌ها پنهان باشد، همه را به دست آورد و از آسمان‌ها و زمین، آنچه باشد خبر می‌دهد و از او بزرگ‌تر کسی به دنیا نیاید».[۷]
درآیین بودا نیز دوره‌های متعددی وجود دارد، ولی مسأله انتظار در این آیین، مطرح است و شخص مورد انتظار آنها، بودای پنجم است.[۸]
پس آیین‌های مختلف هندی، به ظهور مصلح و منجی در آخرالزمان اعتقاد دارند و هواداران خود را به آن بشارت داده‌اند که می‌توان اوصاف ذکر شده برای این مصلح را در موارد زیر خلاصه کرد:
۱٫ در کتاب‌های آیین‌های هندی، مصلح موعود بعد از آن که عالم، پُر از ظلم و فساد شد، آن را پُر از عدل و داد خواهد کرد؛
۲٫ خداوند از او پشتیبانی و خواسته‌هایش را اجابت می‌کند؛
۳٫ حکومت او عالم‌گیر است و همه‌ مردم را هدایت خواهد کرد؛
۴٫ تمام نعمت‌های زمین و آسمان را به‌دست خواهد آورد و در دوران او، همه از نعمت‌های فراوان الهی برخوردار خواهند بود؛
۵٫ از فرزندان دو پیشوای بزرگ جهان است که اولی ناموس آخرالزمان و دومی صدیق اکبر و وصی بزرگ‌تر ناموس آخرالزمان است؛
۶٫ معجزه‌های بسیار می‌آورد؛
۷٫ نام او «فرخنده»، «خجسته»، «منصور» و… است.
بنابراین، با دقت در اوصاف مصلح موعود در آیین‌های هندی و بررسی احادیث شیعه و اهل سنت درباره‌ امام مهدی علیه‌السلام، متوجه خواهیم شد که موعود این دو، شباهت‌های بسیاری به هم‌دیگر دارند و حتی می‌توان ادعا کرد که  مصلح موردنظر آیین‌های هندی، همان مصلح موعود اسلام است؛ زیرا از دیدگاه اسلام نیز امام مهدی علیه‌السلام، عالم را پُر از عدل و داد خواهد کرد، بعد از آن که از ظلم و جور پُر شده باشد.

موعود در آیین بودایی
در دین بودایی نیز انتظار موعود و منجی مـطـرح شـده اسـت. گـفـتـه انـد کـه در این آیین، موعود مورد انتظار (بـودای پـنـجـم) است و بوداییان منتظر ظهورش می باشند.

موعود در آیین زرتشت
منجی یا موعود آخرالزمان، در جهان بینی و معادشناسی زرتشتی جایگاهی ویژه دارد. او را (سـوشـیانت) یا (سوشیانس) می گویند که دین را در جهان رواج دهد، تنگدستی را ریشه کن سازد، ایزدان را از دسـت اهـریـمـن نـجـات داده و مـردم جـهـان را هـمـفـکـر، هـم گـفـتار و هم کردار گرداند.

موعود در آیین یهود
در اسـفـار تـورات، نـویـد ظهور رهبری بزرگ به نام (مسیح) (یا ماشیح به زبان عبری و به مـعـنـای مـسـح شـده) داده شده است. بر اساس اعتقاد یهود، در آخرالزّمان موعود خواهد آمد و با سـیـطـره بـر جـهـان، پـادشـاه جـهـان خـواهـد شـد و بـه عدل و داد حکمرانی خواهد کرد… گرگ بـا بـره سکونت خواهد داشت و پلنگ با بزغاله خواهد خوابید…
در فرازی از کتاب (فرامیر) ( زبور داود) نیز آمده است:
منتظران خداوند و صالحان وراث زمین خواهند بود. خـوشـا بـه حـال کـسـانـی کـه منتظر موعود باشند.

موعود در دین مسیحت
آیین مسیحیت نیز به آینده جهان و انسان، نگاه خوشبینانه داشته، ظهور موعودی را که همان عـیـسـی (ع ) بـاشـد، نـوید داده است. ظهور دوم (coming Second) یا بازگشت دوبـاره حـضـرت عـیـسـی (ع ) برای نجات جهانیان و ایجاد یک دنیای پرشکوه، از اعتقادات جدّی مسیحیان است. عیسی (ع ) دوباره ظهور خواهد کرد و با حاکمان ستمکار خواهد جنگید و بـشر را به ساحل نجات و رستگاری رسانیده و به زندگی آرمـانـی اش جـامـه عـمـل خـواهـد پـوشـانـیـد.
در انجیل لوقا در این زمینه چنین آمده است:
کـمـرهـای خود را بسته، چراغهای خود را افروخته بدارید و شما مانند کسانی باشید که انتظار آقای خود را می کشند. پس آماده باشید، زیرا در ساعتی که گمان نمی بـریـد پـسر انسان می آید.

موعود در اسلام
همه مسلمانان اتـفـاق نظر دارنـد که در آخرالزّمان حضرت مهدی (عج) خروج می کند؛ علاوه بر آیات فراوانی که بر مسئله مهدویت در اسلام و ظهور حضرت مهدی (ع) دلالت مـی کـنـد، روایات شیعه و سنّی در ایـن زمـینه بسیار زیاد و به حد تواتر رسیده است.
در کـتـابـهـای برادران اهل سنّت آن قدر روایات درباره مهدی موعود (ع) وجود دارد که عقیده به آن حضرت از ضروریات دینی مذهبی آنان به شمار آمده است. درباره اصل موضوع ظهور مصلح جهانی صدها حدیث در کـتـب آنـان از قـبـیـل: صحیح بخاری، سنن ابن ماجه، سنن ابن داود، سنن ترمذی، منتخب کـنـز العـمـّال، مـسـنـد احـمـد بـن حـنـبـل و غیر آن نـقـل شـده اسـت. بـه رغـم ایـن کـه اهـل سـنـّت بـه اصـل امامت ـ مانند شیعه ـ اعتقاد ندارند، ولی به خاطر زیادی روایات معتبر مـربـوط بـه ظـهـور حـضـرت مـهـدی (عـج) و تـواتـر آنـها، اعتقاد به ظهور مهدی نامی از نـسـل فاطمه (س) از اعتقادات ضروری اهل سنّت به شمار آمده است و لذا انکار مهدی موعود را موجب خروج از دین می دانند.ابن خلدون، جامعه شناس معروف مسلمان می گوید:
بدان که در طول تاریخ میان تمامی اهل اسلام مشهور است که حـتـمـا در آخـرالزمـان مـردی از اهـل بـیـت پـیـامـبـر(ص) ظـهـور خـواهـد کـرد و دین را تازه و عـدل را آشـکار خواهد ساخت. او ((مهدی)) نامیده می شود؛ و خروج ((دجّال)) آن زمان خواهد بود و سپس نشانه های قیامت آشکار خواهد شد. حضرت عیسی مسیح (ع ) نیز فرود خواهد آمد و دجّال کشته خواهد شد.

در منابع اسلامی روایاتی با عبارت «من مات» نقل شده است. اما مقصود از تعبیر (حدیث «من مات») کلام معروف پیامبر اکرم است: «مَنْ ماتَ وَ لَمْ یعْرِفْ إمامَ زَمانِهِ مَاتَ مِیتَةً جَاهِلِیة؛ هر فردی که بمیرد در حالی که امام زمانش را نشناسد، به مرگ جاهلی مرده است».[۲]

ابن ابی یعفور نقل می‌کند: از امام صادق(ع) درباره گفتار پیامبر اسلام: «مَنْ مَاتَ وَ لَیسَ لَهُ إِمَامٌ فَمِیتَتُهُ مِیتَةٌ جَاهِلِیةٌ؛ هر فردی که بمیرد در حالی که امامی نداشته باشد، مرگش، مرگ جاهلی است» پرسیدم که آیا مقصود مردن در حالت کفر است؟ امام صادق(ع) فرمود: مردن در حالت گمراهی است. عرض کردم: هر که در این زمان هم بمیرد و او را پیشوائی نباشد، مرگش، مرگ جاهلیت است؟ فرمود: آری.برخی علمای شیعه روایت من مات را متواتر در منابع شیعه و اهل سنت دانسته‌اند

منابع حدیث

تعدادی از منابع شیعه و اهل سنت روایت «من مات» را نقل کرده‌اند.

منابع اهل سنت

  • مسند احمد بن حنبل
  • مسند ابوداود سلیمان بن داود طیالسی
  • مسند الشامیین، ابوالقاسم طبرانی

منابع شیعه

  • کافی، کلینی،باب الحجت
  • کمال الدین و تمام النعمة، شیخ صدوق
  • کفایة الأثر فی النص علی الأئمة الإثنی عشر، خزاز رازی.

☑مجله علمی پژوهشی الهیات تطبیقی دانشگاه اصفهان
☑سایت حوزه.
☑صحیح بخاری.

پی‌نوشت‌ها
۱. خورشید مغرب، محمدرضا حکیمی، ص۵۴.
۲. انقلاب جهانی مهدی، ناصر مکارم شیرازی، ص۵۴.
۳. بشارات عهدین، محمد صادقی، ص۲۴۵.
۴. انقلاب جهانی مهدی ، ص۵۵.
۵. رام در لغت سانسکریتی، نام خداوند است.
۶. بشارات عهدین، صص ۲۴۷ـ۲۴۶.
۷.  همان، ص۲۴۶.
۸. خورشید مغرب، محمدرضا حکیمی، ص۵۴٫

اشتراک‌گذاری

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *